Sınav Kaygısı neden oluşur?

Sınav kaygısı; öncesinde öğrenilen bilginin sınav sırasında etkili bir biçimde kullanılmasına engel olan ve başarının düşmesine yol açan yoğun kaygı olarak tanımlanır. İstenilen gayelere ulaşabilmek için bir takım sınavlarda başarılı olma ihtiyacı olan insanlar için bu durumun nedenlerini anlamak özellikle önemlidir, çünkü bir rahatsızlığı çözmek için ortaya çıkarttığı belirtileri öğrenmenin gerektiği gibi, sınav kaygısını çözmek için de, nedenlerini anlamak gereklidir. Peki, sınav kaygısı neden oluşur? Araştırmalara göre, başlıca bu 8 neden bulunmaktadır:

1. Olumsuz otomatik düşüncelere sahip olmak: Sınav kaygısına neden olan olumsuz düşünceler bu türden düşünceler olabilir: “Sınava hazır değilim”, “Bu bilgiler çok gereksiz ve saçma. Nerede ve ne zaman kullanacağım ki?” “Sınavlar niye yapılıyor , ne gerek var?” “Bu bilgiler gelecekte benim işime yaramaz” Sınava hazırlanmak için gerekli zamanım yok ki!”“Bu konuları anlayamıyorum , aptal olmalıyım” “Ben zaten bu konuları anlamıyorum” “Biliyorum, bu sınavda başarılı olamayacağım” “Sınav kötü geçecek” “Çok fazla konu var , hangi birine hazırlanayım?”. Bu türden düşüncelerin keşfedilmesi ve şu türden alternatif düşüncelerin kazanılması, “Olabilecek en kötü şey ne?”“Dünyanın sonu değil, telafisi var” Bunda başarısız olmam her zaman olacağım anlamına gelmez” gibi oldukça önemlidir.

 

 

2. Negatif Sınav Tecrübesi: Geçmişte sınav anında olumsuz bir tecrübe yaşamak, (ör. sınavı zamana sığdıramamak, sınav anında nefes darlığı yaşamak, sınav anında zihninin aniden boşaldığını hissetmek gibi) da sınav kaygısına neden olur. Bu türden bir travma yaşayan bir birey, önceden sınav kaygısı yok iken, artık sınav kaygısı geliştirerek, takip eden sınavda aynı türden durumlar yaşayabileceği korkusuna girebilir. 

 

 

3. Zamanı Etkin Kullanamama: Sınava çalışmaya geç başlama, konuların yetiştirilememesi veya erken başlanmasına karşın zamanı etkin kullanılması nedeniyle konuların yetiştirilememesi, konu tekrarın yapılamaması kaygıyı artırır. Özellikle, konuların çalışılmasını son akşama veya son anlara bırakmak, kişinin konuya hakim olmaya ilişkin özgüvenini sarsarak sınav kaygısına neden olabilir.

 

 

4. Kaygının Etkileri Üzerine Düşünmek: Bazı bireyler sınav anında kaygı yaşama tarihçesi olmaksızın, sınavda kaygı yaşayabilecekleri ve bu kaygının sınav süreçlerini nasıl etkileyebileceği üzerine kafa yorarlar. Bunun gibi “ya olursa” türünden düşüncelere kapılmak da, sınav yaklaştıkça düşüncelerin gerçeklik düzeyi değişime uğrayarak sınav kaygısına neden olabilir. Sınav çalışma sürecine etkisi de, sınav kaygısı yaşanılan bireylere oldukça benzerdir. 

 

 

5.Yanlış Ders Çalışma Alışkanlıkları: Sınav anını etkileyen en öenmli unsurlardan biri, ele alınan konulara anlamış olma ile alakalıdır. Bunun için de en önemli unsur planlı ve programlı bir şekilde ders çalışmaktır. Fakat, bunun önemli olduğu kadar, şu gerçek de önemlidir: planlı ve programlı çalışmanın sadece tek doğru yolu veya yöntemi yoktur. Bu durumda, kişiye “şu şekilde çalışmaslısın” demekten ziyade, “sen nasıl çalışınca konuları anladığını hissediyorsun?” diye sormak ve kişiye bu konuda özgüven göstermek, hem gerçekten kendine uyan yöntemi keşfetmesi, hem de motivasyonunun düşmemesi açısından oldukça önemlidir.

 

 

6. Mükemmeliyetçilik Düşüncesi: Bazı insanlar, sadece iyi yapmak değil, yaptıklarının, en iyisi ve hiç hatasız olması gerektiğine inanır. Bu türden özelliklere sahip olmak da, sınav kaygısına neden olabilir çünkü fark etmeden sınava olduğundan fazla anlam yüklenmiştir. Kişinin potansiyellerine uygun olmayan amaç belirlemesi ya da sınavı kendini kanıtlayacağı bir platforma dönüştürmesi de, kaygı düzeyini yükseltir.

 

 

 

7. Aile Baskısı; Ailelerin çocuklarından çok fazla beklentisinin olması ve çocuğun bunları gerçekleştiremeyeceği düşüncesi de kaygı düzeyini yükseltir ve sınav kaygısına neden olabilir. Bu bazen ebeveynlerin kendilerinin mükemmeliyetçi özelliklere sahip olmalarından kaynaklanabilir, bazen de aile içindeki diğer fertlerin yüksek başarılı olduğu durumlar vardır ve ailenin diğer bireyleri sürekli onlar ile karşılaştırıldıkları ve onlar gibi olmaları gerektiğinin söylendiği durumlara maruz kalır. Aileden hissettikleri bu baskı da, sınavın sadece bir sınav değil, kendilerini ailelerine kanıtlamaları gerektiği ve ailelerinden sevgi ve saygı kazanmak için var olan bir platform olarak algılayarak sınava ilişkin kaygı düzeylerine olumsuz etkilere neden olur.

 

 

8. Sınavla ilgili zihinde oluşturulan imaj: Bazı insanlarda da sınav kaygısı sınavla ilgili zihinlerinde oluşturdukları imaj ile ortaya çıkar. Örneğin, kişi zihninde şu türden bir imaj oluşturabilir: “Sınav zemin katında olacak, odanın camları olmayacak, soğuk olucak, üşüyeceğim ve lavabo ihtiyacım olacak ama gidemeyeceğim, etrafımda yürüyen hocaların ayakkabi sesleri ive dikkatim dağılacak ve kalbim hızla daha da atacak…” ve bu imaj devam eder. Bu türden imajinasyonların gerçeklikleri üzerine kişi ile konuşmak, mümkün ise sınavın olduğu ortama getirerek gerçeği göstermek, sınav kaygılarını anlamlandırmada ve çözümlemede oldukça önemlidir.

 

 

Kaynaklar: 

Türkiye Psikyatri Derneği. Sınav Kaygısı.

Fitrah, Syari.  2017. Test Anxiety Some Facts Psychologists Know About.

Yeni Nesil. Sınav Kaygısı ve Başetme Yolları. Rehbülten. 5. Sayı.